Guziki - ocalic od zapomnienia

Guzik 2/93. Pułku Pieszego The Agryll And Sutherland Highlanders (księżniczki Luizy)

Sun, 25 Jul 2010 00:00:00 +0200

The Agryll And Sutherland Highlanders Księżniczki Luizy

Pułk składał się z dwóch batalionów. Pierwszy używał cyfry "91", drugi - "93".

Zajmiemy się krótko drugim batalionem. Istniał on w latach:

1760-1763; 1779-1783; 1793-1796 w 93. pp. W latach 1800-1861 jako 93. Highlanders zawiązany przez szermierzy z Sutherland. 1861-1881 nosi nazwę 93.pp Sutherland Highlanders; 1881-1882 nazywa się Princess Louise's (Sutherland i Argyll Highlanders); 1882-1920 Princess Louise's ( Argyll i Sutherland Highlanders); po 1920 - The Argyll and Sutherland Highlanders (Princess Louise's ).

Batalion wyróżnił się w bojach;

* 6 kwietnia 1815 Peninsula

* 9 lipca 1816 Toluse

* 1 grudnia 1835 Przylądek Dobrej Nadziei

* 16 paździenika 1855 Alma

* 16 października 1855 Balaclava

* 16 października 1855 Sewastopol

Z kart historii pułku wynika, że w 1855 roku wprowadzono do użytku guziki romboidalne, ale po roku wprowadzono guziki okrągłe.

Guzik żołnierski,cyfra "93", nad nią korona. Obrzeżony; pole liniowane. Kształt romboidalny. Mosiężny, srebrzony. Wymiar największy: 27,01 mm. Wysokość mierzona przy uchu 3,26 mm. Waga 5,1 g.

Literatura: major H.G. Parkyn, OBE, Shoulder-Belt Plates And Buttons, Adlershot 1956. (A)

Guzik liberyjny rodu von Dohna

Sun, 25 Jul 2010 00:00:00 +0200

Guzik liberyjny rodu von Dohna

Stanislaus von Dohna, założyciel rodu pochodził z Górnej Saksonii. Był dowódcą polowym krzyżaków podczas bitwy pod Chojnicami w 1454. Za zasługi otrzymał pierwsze nadanie. W 1469 otrzymał na wieczne czasy Wilczęta (Deutschendorf) i Karwiny (Karwinden). Syn Stanisława, Peter von Dohna w 1525 otrzymał Słobity (Schlobbiten), które stały się główną siedzibą rodu. Petera uznaje się za twórcę potęgi rodu. Do Dohnów należały rozległe dobra; byli najpotężniejszym rodem w Prusach Wschodnich. Według Andrzeja Czaplińskiego były to: Bielica, Gładysze, Kamieniec, Ławki, Marków, Karwity, Kąty, Sasinki, Prakwity, Morąg. Richard von Dohna (1843-1919) był łowczym na dworze cesarskim oraz wiodącego sforę podczas królewskich polowań. Cesarz podniósł Richarda 1 stycznia 1900 roku do godności dziedzicznego księcia.
Herb von Dohnów na niebieskiej tarczy ma dwa skrzyżowane jelenie rogi, Hełm średniowieczny z krzyżem, labry w postaci sfalowanego zwoju. Tkanina labrów od góry niebieska, od spodu biała. Złota korona z której wyrasta klejnot. Tworzy go postać z koroną na głowie w biało-niebieskim stroju podzielonym pionowo trzymająca w dłoniach potężne rogi rozwidlające się ku postaci. Postać przepasana w talii. Od pasa zmienia się naprzemianlegle kolor ubioru.

Guzik liberyjny.
Dwuwarstwowy; alpaka. Awers: Tarcza z hrabiowską koroną rangową. Rewers z napisem opisanym w koło blisko ucha: H. HAGEMEISTER, kwiatek, BERLIN kwiatek. Średnica 26,47 mm. Wysokość 2,85 mm. Waga 8 g. Ucho miedziane.

Za udostępnienie guzika dziękuję Zbigniewowi Zajchowskiemu z Elbląga. (A).

Guzik liberyjny rodu von Schaffgotsch

Sun, 25 Jul 2010 00:00:00 +0200

Guzik liberyjny rodu von Schaffgotsch

Ród Schaffgotschów zapoczątkował Siboth Schaff w XIII wieku. W Kopicach na Śląsku znajduje się słynny pałac na wodzie, odkupiony w 1859 przez Hansa Ulryka von Schaffgotscha dla poślubionej szesnastoletniej Joanny Grycik. Na ogromny majątek składało się 70 000 mórg roli i 3 500 mórg lasu. Dzieje Joanny to prawdziwa historia kopciuszka, który nadspodziewanie przerodził się w księżniczkę. Małżeństwo świetnie sobie radziło, pomnażało fortunę, stając się sponsorem - według dzisiejszej miary - górnego Śląska.

Joanna w 1857 otrzymała tytuł szlachecki od Fryderyka Wilhelma IV i odtąd nosiła nazwisko Grycik von Schomburg Godulla. Co ciekawe: jej mąż było tylko współwłaścicielem fortuny. Joanna zmarła w 1910 a Hans w 1915. Los spłatał małżeństwu makabryczny los w 1945 z rąk barbarzyńców w ludzkiej skórze...

Dwudziestego siódmego kwietnia 2007 w Rudzie Śląskiej tamtejszej Szkole Podstawowej Nr 3 nadano imię Joanny von Schaffgotsch Gryzik. Uczestniczył hr Hans Ulrich von Schaffgotsch zamieszkały w Biberbach.

Nie wiem, czy prawdziwe nazwisko Joanny brzmi Grycik czy Gryzik.

Herb baronowski Schaffhotschów zaprezentowano w Wiklipedii. Tarcza czwórdzielna w krzyż. W prawym górnym oraz lewym dolnym polu umieszczono pasy pionowe biało-czerwone. W lewym górnym oraz prawym dolnym polu - złotego gryfa stojącego na szczycie zielonego wzgórza, trzymającego w łapach dokument. Dwa hełmy z labrami czerwono-białymi oraz niebiesko-złotymi. Prawy hełm z koroną na szczycie której stoi cętkowany baranek w lewo na tle zielonego drzewa; na lewym znajduje się gryf.

Na opisywanym guziku widnieje herb późniejszy, hrabiowski. Różni się od baronowskiego. Tarcza czwórdzielna w krzyż. W prawym górnym oraz lewym dolnym polu umieszczono szachownicę, prawdopodobie mającą inaczej przedstawiać wcześniejsze pasy biało-czerwone. W lewym górnym oraz prawym dolnym polu znajduje się orzeł. Barwy pola - heraldycznie - nie zaznaczono. Na tarczy umieszczono tarczę środkową, zwieńczoną koroną baronowską. Trzymaczami są gryfy. Nad tarczą umieszczono 3 hełmy z symbolicznymi labrami i koronami. Na koronach: od lewej: gryf; w środkowej baranek odwrócony tyłem do gryfa na tle drzewa wyobrażonego znacznie ekspresyjniej niż na herbie baronowskim; prawy medalion z orłem, nad nim zdwojony wachlarz pałek zwieńczonych kulkami.

* * *

Guzik o średnicy 32,86 mmm wysokości 13,58 mm oraz wadze 16,3 g. Awers - biały metal. Rewers mosiądz. Wokół ucha napisy zdobnym gotykiem.

Literatura: Zbigniew Zajchowski, Guziki herbowe zamki i pałace, Elbląg 2008; wikipedia i liczne strony internetowe dotyczące von Schaffgotschów oraz literatura specjalistyczna.

Za udostępnienie guzika dziękuję Zbigniewowi Zajchowskiemu z Elbląga. (A)

Guzik Szkoły Narodowej Polskiej

Sun, 25 Jul 2010 00:00:00 +0200

Szkoła Narodowa Polska, szkoła batiniolska

     Po upadku powstania listopadowego, we Francji znalazło się wielu Polaków. Szkoła batiniolska (szkoła Batignolles, szkoła Batiniol) powstała z inicjatywy działaczy emigracyjnych z generałem Józefem Dwernickim na czele
     Zamiarem inicjatorów było kultywowanie oraz uczenie polskich tradycji narodowych dzieci emigrantów, najczęściej urodzonych już we Francji. Szkoła rozpoczęła swoją działalność na jesieni 1842 roku w Châtillon-sous-Bagneau. W 1844 roku szkoła znalazła nowy budynek na Boulevard des Batignolles. W pierwszym roku przyjęto dziewiętnastu uczniów i zatrudniono polskiego nauczyciela. Szkoła działała w ramach francuskiej szkoły pana Chapuzet.
     Program liceum francuskiego w szkole wzbogacono o tematy związane z historią Polski, językiem polskim i kulturą. Tamże powstała bogata biblioteka pochodząca ze zbiorów emigracyjnych. Napoleon III dekretem z 8 kwietnia 1865 r. przyznał jej status instytucji użyteczności publicznej ( L’Ecole Polonaise des Batignolles est reconnue comme établissement d’utilité publique); zrównał ją ze szkołami francuskimi. Kilkudziesięciu jej absolwentów zrobiło karierę a armii francuskiej. Szkołę subsydiował rząd francuski do 1870. Po wojnie francusko-pruskiej i komunie paryskiej nastąpił upadek szkoły. Placówka działała do 1922. Następnie była to przystań dla stypendystów oraz naukowców. Od 1946 do 1963 reaktywowano szkołę; następnie obiekt przejęła Stacja Naukowa PAN w Paryżu. Od prawie 2 dekad działa tam szkoła podstawowa i liceum ogólnokształcące przy ambasadzie RP, nawiązujące do tradycji SNP.
     Uczniowie Szkoły Narodowej Polskiej nosili też polskie mundurki będące kopią munduru warszawskiej gwardii narodowej z okresu powstania listopadowego z guzikami z Orłem i Pogonią oraz rogatywki.

* * *

Guzik Szkoły Narodowej Polskiej

Awers z herbem narodowym z epoki: tarcza dwudzielna w słup. W polach heraldycznie czerwonych Orzeł Biały i Pogoń Litewska. Emblemat opasany napisem wersalikami SZKOŁA NARODOWA POLSKA. Pod spodem wypukły znak z wytłoczoną gwiadką. Za napisem wypukłe obrzeże. Rewers z napisem wersalikami MOOS PARIS wewnątrz dwóch koncentrycznych pierścieni z wklęsłych kropek.

Awers guzika z białego metalu (srebra); rewers mosiężny. Wymiary: Średnica 24,87 mm; wypukłość guzika 6,83 mm; waga 5,3 g.

Za udostępnienie guzika dziękuję Zbigniewowi Zajchowskiemu z Elbląga. (A)

Guzik liberyjny rodu Schonaich Beuthen von Carolath

Sun, 25 Jul 2010 00:00:00 +0200

Schonaich Beuthen von Carolath

     Siedlisko (niem. Carolath) – wieś w województwie lubuskim, w powiecie nowosolskim, siedziba gminy Siedlisko.
Pierwsza wzmianka o Siedlisku znajduje się w akcie dotyczącym nabycia kasztelanii bytomskiej przez księcia głogowskiego Henryka III z 1298 roku. Zamek określono tam jako „castrum Sedlischo”.
     W roku 1561 majątek wydzierżawił zaczął od Franciszka Rechenberga Fabian von Schönaich. Później ród Schönaichów go nabył. W roku 1741 Schönaichowie uzyskali dziedziczny tytuł książąt Carolath-Beuthen.
     W roku 1936 uruchomiono tu pierwszą na Śląsku łuszczarnię nasion, która działa nieprzerwanie do dziś. Carolath było posiadłością rodową Schönaichów aż do roku 1945. Ostatnim księciem Carolath-Beuthen był Carl Erdman von Schönaich.
W roku 1973 wieś Siedlisko stała się siedzibą gminy. W latach 1950-1998 miejscowość położona była w województwie zielonogórskim.
     W pierwszej połowie XVI wieku na średniowiecznym grodzisku Franz Rechenberg zbudował murowany obiekt. W roku 1598 na zlecenie Jerzego Schönaicha rozpoczęła się budowa zamku, którą kierował Melchior Deckhardt. Późniejsze fortyfikacje, kaplicę zamkową i budynek bramny zaprojektował Walenty von Saebisch, projektant umocnień Wrocławia i Świdnicy. Budowę nowego kształtu fortyfikacji, projektu von Saebischa i Andrzeja Hinderberga, ukończono w roku 1618. Zamek przebudowywano w XVIII i XIX wieku. Na placu zamkowym mieści się mauzoleum Wandy von Schönaich, żony Wilhelma II.
     Budowla zniszczona została w kwietniu 1945; podpalona przez żołnierzy radzieckich. W roku 1964 opiekę nad zamkiem objął zielonogórski Szczep Drużyn Harcerskich „Makusyni”. Rozpoczęto prace przy odgruzowywaniu zamku. Zdecydowana większość zamku nadal pozostaje jednak w ruinie.
     Dwunastego sierpnia 2003 zamek kupił mieszkaniec Nowej Soli za kwotę 257 tysięcy złotych.

* * *

Guzik liberyjny

Awers. Płaszcz gronostajowy zwieńczony koroną książęcą. Kartusz herbowy czwórdzielny w krzyż. Prawe górne pole zaszczytne orłem heraldycznym z uniesionym prawym skrzydłem. Na rysunku widnieje połowa orła patrzącego w prawo. Pole zawiera duże kropki. (Heraldycznie oznacza barwę złotą). Lewe dolne pole zaszczytne zawiera połowę orła patrzącego w lewo. Pole zawiera duże kropki. Lewe górne pole zaszczytne z ukoronowanym lwem w postawie heraldycznej z mieczem w prawej uniesionej łapie, patrzący w prawo. Pole szrafowane. Heraldycznie oznacza barwę czerwoną. Prawe dolne pole zaszczytne o identycznym rysunku. Tarcza środkowa z wyobrażeniem przypominającym kwiat: pierścień obrzeżony płatkami dużymi i małymi skręconymi w prawo.

Guzik mosiężny, jednowarstwowy. Rewers z napisem wewnątrz okręgu utworzonego z dwóch wypukłych linii opasującego ucho: * T. BELLAIRAC * BERLIN. Średnica 31,51 mm, wysokość 5,65 mm. Waga 13 g.

Za udostępnienie guzika dziękuję Zbigniewowi Zajchowskiemu. (A)

Guzik liberyjny rodu Radziwiłłów

Sun, 25 Jul 2010 00:00:00 +0200

RADZIWIŁŁOWIE

Ród miał założyć legendarny Syrpuć. Pierwsze pokolenie nosiło nazwisko Ościk, drugie Ościkiewicz, następne Radziwiłłowicz a dopiero czwarte Radziwiłł.
W dziejach Rzeczypospolitej Radziwiłłowie zapisali różne karty. Byli wielkimi dygnitarzami, ale również wojującymi awanturnikami np. z Sapiehami, Pacami czy Tarłami… Przypomnijmy sobie zatem najważniejsze osoby z tego rozgałęzionego książęcego rodu oraz jak zostali odnotowani w historii.

* Albrycht Stanisław (1593–1656) podkanclerzy litewski (1619); kanclerz wielki litewski od 1623), ordynat ołycki, ufundował kościół w Ołyce i kolegium jezuickie w Pińsku. Zaufany Zygmunta III Wazy, zwolennik Jana II Kazimierza, rzecznik dobrych stosunków z Habsburgami. Obrońca praw Wielkiego Księstwa Litewskiego. Autor pamiętnika z lat 1623-56).
* Antoni Henryk (1775–1833 ) kompozytor, wiolonczelista, mecenas stuki. 1815-1831 namiestnik Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Rzecznik współpracy szlachty wielkopolskiej z Prusakami.
* Bogusław (1620–1669) syn Janusza, koniuszy wielki litewski od 1646, mianowany w przez wuja Fryderyka Wilhelma elektora brandenburskiego gubernatorem Prus Książęcych. Walczył z B. Chmielnickim. W 1655 z bratem stryjecznym Januszem, hetmanem wielkim litewskim przyjął protekcję Karola X Gustawa. Walczył po stronie szwedzkiej pod Warszawą i Prostkami(1656). Krótko w niewoli. Pertraktował z J. Rakoczym sprawy rozbioru Polski. Amnestionowany w 1657. Protektor kalwinizmu.
* Janusz (1579–1620), ojciec Bogusława, syn Krzysztofa „Pioruna”. Podczaszy litewski od 1599, kasztelan wileński od 1618. Walczył na wojnie o Inflanty 1600-1602. Wraz z M. Zebrzydowskim kierował rokoszem. Po klęsce rokoszu – uciekł za granicę. W 1613 ożenił się z Elżbietą Zofią Hohenzollern, córkę elektora brandenburskiego, Jana Jerzego. Wrócił do kraju w 1615. Kalwin.
* Janusz (1612-1655) syn Krzysztofa, wojewody wileńskiego, podkomorzy litewski od 1633. Hetman polny litewski od 1646, wojewoda wileński od 1653, hetman wielki litewski od 1654. Jeden z najpotężniejszych magnatów litewskich. Przywódca dysydentów litewskich. W 1652 pod wpływem Janusza poseł W. Siciński zerwał sejm. (Było to pierwsze liberum veto). W Kiejdanach w 1655 podpisał: akt poddania się królowi szwedzkiemu, akt zerwania unii polsko-litewskiej i uznania protektoratu Szwecji nad Litwą. Zmarł podczas oblężenia Tykocina przez P. Sapiehę.
* Janusz (1880–1967) ziemianin, polityk konserwatywny, prawnik. 1907-1917 – członek ziemstwa gubernialnego na Wołyniu. Od 1917 w Radzie Polskiego Zjednoczenia Międzypartyjnego; od 1918 dyrektor Departamentu Stanu w rządzie Rady Regencyjnej. W kierownictwie Stronnictwa Pracy (1926 – wiceprezes, od 1931 – prezes). Przez lata wice prezesował Centralnemu Związkowi Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów. Poseł na sejm 1928–1935; senator 1935–1939. 20 września 1939 aresztowany przez Rosjan, więziony do grudnia na Łubiance. Wrócił do Warszawy i wielokrotnie interweniował u władz niemieckich w sprawie zbrodni hitlerowskich. W 1945 aresztowany przez NKWD, więziony w Krasnogorsku. Wrócił w 1947. Do 1945 właściciel Nieborowa.
* Karol Stanisław „Panie Kochanku” (1734–1790). Miecznik litewski 1752. Wojewoda litewski 1762–1764 i 1768–1790. Przeciwnik tak zwanej Familii i Stanisława Augusta Poniatowskiego. W 1767 marszałek generalny konfederacji radomskiej; zaufany ambasadora N.W. Repnina. 1769–1772 był członkiem Generalności w konfederacji barskiej. Po upadku konfederacji do 1777 na emigracji. Po powrocie lojalny wobec króla. Podczas Sejmu Wielkiego 1788–1792 – przeciwnik reform. Właściciel ogromnej fortuny. Ordynat nieświeski, wielki hulaka, popularny wśród drobnej szlachty.
* Krzysztof „Piorun” (1547–1603). 1572 – hetman polny litewski; 1584 – wojewoda wileński; 1589 – hetman wielki litewski. Uczestniczył w wyprawach moskiewskich Stefana Batorego, gdzie zdobył przydomek „Piorun”. Walcząc w wojnie północnej ze Szwedami wraz z J. K. Chodkiewiczem zwyciężył pod Kokenhausen, potem Wenden. Protektor dysydentów, Kalwin.
* Krzysztof (1585–1640) syn „Pioruna”, przyrodni brat Janusza, kasztelana wileńskiego; wojewoda wileński od 1633, hetman wielki litewski od 1635. Walczył na Inflantach ze Szwedami 1617–1622); zawarł z nimi rozejm wbrew woli dworu panującego. Dowodził pod Smoleńskiem, przyczyniając się do kapitulacji armii rosyjskiej w 1634. Rozbudował w Kiejdanach kalwiński ośrodek religijno-kulturalny.
* Michał, Gedeon (1778–1850), generał, uczestnik kampanii napoleońskich. Senator w Królestwie Polskim. Był członkiem Rady Najwyższej Narodowej w powstaniu listopadowym. Wódz naczelny armii polskiej (20 stycznia 1826 do lutego 1831) przy faktycznym dowództwie generała J. Chłopickiego. Po powstaniu zesłany do Jarosławia.
* Michał Kazimierz „Rybeńko” (1702–1762). Marszałek nadworny litewski 1734, hetman polny litewski i kasztelan trocki od 1735. Kasztelan wileński 1742, wojewoda wileński i hetman wielki litewski od 1774. Poseł na sejmu zwoływane we latach 1729–1733, przeciwnik elekcji St. Leszczyńskiego, zwolennik Augusta III. Przeciwnik reform. Obrońca liberum veto. Niechętny Familii. Walczył z rodem Tarłów o dobra Sobieskich (1774-1777). Rozbudowywał manufaktury na Podlasiu; odbudował Nieśwież. W 1747 założył szkołę wojskową w Nieświeżu, potem teatr i drukarnie. Ordynat nieświeski i ołycki. Fundował kościoły i klasztoru. Jeden z najbogatszych ludzi swojej epoki w Rzeczypospolitej.
* Mikołaj „Rudy” (1512–1484) hetman najwyższy litewski 1553, kanclerz wielki litewski 1566–1579. Cesarz rzymsko-niemiecki, syn Filipa I Pięknego i Joanny Obłąkanej, dziedzic dynastii habsburskiej, burgundzkiej i kastylsko-aragońskiej (marzący u monarchii uniwersalnej) Karol V nadał mu tytuł książęcy w 1547. Zaufany Zygmunta Augusta II. Walczył o Inflanty 1556–1557 a potem z wojskami Iwana rosyjskimi. Przeciwnik unii polsk0o-litewskiej. Ze Stefanem Batorym walczył w wojnach moskiewskich 1579–1581. Założył w Birżach uczelnię kalwińską.
* Mikołaj Krzysztof „Czarny” (1515–1565). Marszałek wielki litewski 1544, kanclerz wielki litewski 1550, wojewoda wileński 1551. Twórca potęgi rodu. Przez wiele lat współpracował z Zygmuntem Augustem II na Litwie. Doprowadził do małżeństwa króla z Barbarą Radziwiłłówną, zyskując wpływy polityczne dla Radziwiłłów oraz zwrot wykupionych przez Bonę królewszczyzn. Miał wpływ na przyłączenie Inflant do Rzeczypospolitej. Cesarz Karol V nadał rodzinie tytuł książęcy 1547. Przeciwnik unii polsko–litewskiej. Protektor kalwinizmu. Wydał Biblię brzeską w 1563.
* Mikołaj Krzysztof „Sierotka” (1549–1616). Marszałek wielki litewski 1579–1586, wojewoda trocki 1590, wojewoda wileński 1604. W 1567 przeszedł z kalwinizmu na katolicyzm. W latach 1582-1584 pielgrzymował do Ziemi Świętej, którą to wyprawę barwnie zrelacjonował. Znana z przeróbek (autor T. Treter 1601) i następne) stanowiła źródło wiedzy o Bliskim Wschodzie.

W szesnastym pokoleniu można wymienić Karola Mikołaja, majora, żołnierza walczącego w I i II wojnie światowej, zarazem zwierzchnika Wielkiego Przeoratu Polski Rycerskiego i Szpitalnego Zakonu św. Łazarza w Jerozolimie oraz Annę (1939–2009) senatora RP i wiceministra edukacji narodowej.

Obecne 17 pokolenie noszące nazwisko Radziwiłł to następujące znane osoby: Anthony Radziwill (1959-1999) – amerykański twórca telewizyjny i filmowiec, dziennikarz.
Krzysztof Konstanty (ur. 1958) – zwierzchnik Polskiej Komandorii Rycerskiego i Szpitalnego Zakonu Św. Łazarza z Jerozolimy.
Konstanty (ur. 1958) – prezes Naczelnej Izby Lekarskiej.
Dominik (ur. 1965) – wiceminister finansów

* * *

Główne miasta byłych radziwiłłowskich latyfundiów to: Birże, Kleck, Kiejdany, Nieśwież, Szydłowiec, Ołyka, Towiany i Połoneczka.
Inne posiadłości to m.in. Mir (z zamkiem), Radziwiłłów, Biała (Podlaska), Nieborów, Szpanów, Antonin (powiat ostrowski).

* * *

Guzik liberyjny rodu Radziwiłłów

Guzik dwuwarstwowy. Awers: płaszcz gronostajowy zwieńczony koroną książęcą. Na tarczy herbowej orzeł z koronąna tle pola w duże kropki. (trudno ocenić, czy chodzi w tym wypadku o barwę heraldyczną wówczas oznaczać miałaby złoto). Tarczę podtrzymują trzymacze: lewy: gryf; prawy - lew. Trzymacze stoją na postumencie z ozdobników. Na tarczy środkowej, czwórdzielnej w krzyż widnieją: w prawym górnym polu zaszczytnym trąby odmienione. Lewe dolne pole z półksiężycem rogami w górę i nad nim gwiazdka. Elementy w pozostałych polach zaszczytnych tarczy nie do odcyfrowania. Nad tarczą herbową umieszczono 3 hełmy zwieńczone koronami. Na koronie lewej znajduje się gryf, na środkowej orzeł, na prawej - lew.

Awers mosiężny; średnica 30,16 mm; wysokość 7,57 mm, waga 13,4 g. Rewers: biały metal. Ucho opasują dwa okręgi z wytłoczonych kropek. W okręgu napis wersalikami w dwóch wierszach: W wewnętrznym wyłącznie sygnatura wytwórcy: J.B.M. W zewnętrznym * AGRY * 14 Re CASTLIGILONE Mon BOUVETT *

Za udostępnienie guzika dziękuję Zbigniewowi Zajchowskiemu. (A)

Guzik liberyjny rodu von Magnis

Sun, 25 Jul 2010 00:00:00 +0200

von Magnis

     Bożków (niem. Eckersdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Nowa Ruda.
     W latach 1945-1954 i 1973-1976 miejscowość pełniła rolę gminy Bożków.
     Pierwsza wzmianka w źródłach o Bożkowie, zwanym wtedy Ekkehardisdorf (łac. Eckardi Villa) pochodzi z 1348 r., jako dożywocie Eberharda von Maltwitz. W początkach renesansu wybudowano tam pałac, który od około 1520 wszedł w posiadanie von Raueck. Po wojnie czesko-palatynackiej posiadłość skonfiskowano i oddano przybocznemu lekarzowi cesarza, Casparowi Jäschke von Eisenhut. Następnie wieś przeszła w ręce jezuitów, od których wykupił ją Johann Georg von Götzen, który rozbudował zamek i w znacznym stopniu przyczynił się do budowy kościoła w jego obecnym kształcie. Po bezdzietnej śmierci ostatniego męskiego potomka tego rodu, hrabiego Johanna von Götzen, majątek przeszedł w 1780 w ręce syna jednej z jego sióstr hrabiego Antona Aleksandra von Magnis. Od tego czasu do końca II wojny światowej dobra pozostawały we władaniu tego rodu. Anton Aleksander, jeden z wybitniejszych przedstawicieli tej rodziny powiększył istotnie majątek. Rozbudował zamek w 1787, założył okazały park wyposażony w romantyczne ruiny z płytami nagrobnymi, zbudował modne wówczas ruiny na górze Grodziszcze oraz wybudował leśniczówkę. W tym czasie wieś posiadała również szkołę, 4 folwarki, 2 młyny wodne, olejarnię, cukrownię, i liczyła 146 domów. W roku 1870 po pożarze hrabia Wilhelm von Magnis przebudował zamek
     W 1918 r. wieś została zelektryfikowana, do zakończenia II wojny światowej wieś stanowiła perłę majątku von Magnisów. W Bożkowie urodził się w 1936 r. Franz von Magnis, obecnie indonezyjski jezuita Franz Magnis-Suseno. Wraz z włączeniem wsi do Polski w 1945 r. majątek znacjonalizowano i od tego czasu pałac ulega stopniowej dewastacji.

* * *

Guzik rodu von Magnis

Na awersie umieszczono herb von Magnisów. Tarcza czwórdzielna w krzyż. W prawym górnym o lewym dolnym, polu zaszczytnym z dużymi rzadkimi kropkami (heraldycznie oznaczają barwę złotą) umieszczono stylizowanego orła dwugłowego. Lewe górne i prawe dolne pole zaszczytne - puste. (Heraldycznie oznacza barwę srebrną). Przez te dwa puste pola biegnie skos lewy z liniani oznaczającymi barwę niebieską. Tarcza środkowa: na czerwonym (heraldycznie) polu nagie ramię z mieczem w prawo.

Nad tarczą hrabiowska korona rangowa. nad koroną rangową umieszczono 3 symboliczne hełmy z labrami. Nad lewym duże, (orle?) skrzydła uniesione pionowo, nad środkowym - orzeł jak na polu rangowym tarczy, nad prawym - nieokreślony kształt przypominający przekrój dzbana, wewnątrz prawdopodobnie umieszczono ramię z długim mieczem w lewo! (Prawdopdobnie pomyłka producenta).

Rewers: wokół ucha obrzeżony pierścień z kresek ustawionych pionowo. Gwiazdka 8-promienna, napis wersalikami zdobnymi zakreskowany poziomo: WIEN, gwiazdka 8-promienna, inicjały producenta H i U. Między literami umieszczono znak producenta, Dwa gryfy (trzymacze tarczy bez postumentu) trzymają tarczę dwudzielną w słup. Na prawym polu tarczy dwie linie typu skos lewy; w lewym polu symbol przaypominający róg jelenia. Nad tarczą korona rangowa (?) przypominająca trójkątne czako.

Guzik dwuwarstwowy, płaski, wewnątrz pusty. Awers: brąz złocony; rewers mosiężny. Średnica 22,87, H = 3,82 mm; waga 8,1 g.

Za udostępnienie guzika dziękuję Zbigniewowi Zajchowskiemu. (A)

Guzik liberyjny, herbowy rodziny Schichau

Sun, 25 Jul 2010 00:00:00 +0200

Fenomen Schichau

   W XIX wieku żyło wielu fascynujących ludzi na naszych ziemiach. Byli to nie tylko Polacy. Dzisiaj prezentujemy opowieść o czynie elblążanina, Schichaua.
   Rodzina chłopska Schichau (Zichau, Czichau, Szigall) mieszkała od wielu pokoleń w powiecie Preussische Holland w Prusach Wschodnich na południe od miasta. Zapiski w księgach wskazują, że mieszkali w 6 parafiach na terenie co najmniej 16 wiosek.
   Ojciec był jednym z założycieli zakładu mosiężni czego, pracował w Elblągu jako wytwórca różnych przedmiotów. Był także probierczym mechanikiem w urzędzie klasyfikacyjnym. Postać znana, uznawana za wykształconą, ale nie umiał pisać.
   Gottlob Ferdynand Schichau (30 stycznia 1814–23 stycznia 1896) odziedziczył talent techniczny, zdolności inżynierskie oraz projektowanie.
   Po szkole elementarnej praktykował ślusarstwo u 65-letniego ojca. Nie był przygotowany do przejęcia warsztatu ojca. Chciał jednak znacznie więcej. Jako praktykant zbudował model maszyny parowej. Jego mistrz był pod wrażeniem działania modelu i w listopadzie 1831 uznał, że ta maszyna zwiększy wydajność małych przedsiębiorstw Elbląga. Ślusarz po praktyce przez kilka miesięcy uczył się w elbląskiej szkle zawodowej.
    Rada elbląskiego handlu (Elbinger Gewerbevereins) entuzjastycznie przyjęła królewską decyzję co do przydzielenia elblążanom darmowych studiów w Królewskim Instytucie Handlu.
   1 kwietnia 1832 zaczął studia w Berlinie, Miał początkowo trudności, ale je pokonał i wkrótce stał się najlepszym z 18-latków. Po prawie 3 latach studiów otrzymał 1 nagrodę za projektowanie maszyn. Nagrodą specjalną dla zdolnego człowieka były blisko 2 lata pracy jako inżynier mechanik w pracowni metalu Metallwerksätten des Gewerbeinstitut. Dzięki patronowi , elblążaninowi Ignazowi Grunau doskonalił się w Hanowerze, Nadrenii i Londynie. Mając 23 lata jesienią 1837 wrócił do Elbląga. Postanowił prowadzić własny warsztat. Zareklamował się w elbląskiej gazecie Elbinger Anzeigen jako mówiąc współcześnie gwiazda Instytutu Mechanicznego, która potrafi wszystko. Dodajmy, że działo się to około 400 km od Berlina i centrum przemysłowego Niemiec, na słabo rozwiniętym obszarze pruskim. Można powiedzieć, osiągnął znacznie więcej, niż sam zapowiadał.
   W 1840 w swoim warsztacie – zatrudniając 8 ludzi w chwili uruchomienia w 1837 – zbudował pierwszą maszynę parową do obsługi własnego zakładu. Po 4 latach zatrudniał 80 robotników w odlewni, hali maszyn, kuźni i hali montażowej. Tu powstały maszyny do pogłębiarki oraz cukrowni.
   Od roku 1854, kiedy nabył od Michała Mitzloffa stocznię, tym samym wszedł do okrętownictwa. Warto przypomnieć, że stocznia Schichaua powstała na terenie najstarszej stoczni, Łasztowni, na prawym brzegu rzeki Elbląg. Łasztownia do XIX w. należała do armatorów.
   Już w 1855 zwodował pierwszy metalowy statek. Inna jego domena to lokomotywy. Rozpoczął je budować w 1850 i do 1912 zbudował ich 2000! Zaś w 1917 zbudował 1000 metalową jednostkę pływającą. Nieco wcześniej (1848-49) zbudował 3 maszyny parowe dla statków Mitzloffa. Systematycznie rozbudowywał swoje obiekty do końca II wojny światowej. Szczyt rozwoju to lata 70.te XIX w. Stał się wielobranżowym potentatem w skali europejskiej. Włączył się do programu budowy floty wojennej,(1851) budując kutry torpedowe a potem tworząc nową klasę okrętów – torpedowce – dla Kaisermarine. Zaczął wówczas od maszyny parowej dla korwety budowanej w gdańskiej stoczni J.W. Klawittera. Pierwszy torpedowiec zbudowano u Schichaua w 1877. Potem w kolejce po jego produkty stanęły liczne floty. Z tego między innymi powodu utworzono filie stoczni w Gdańsku z powodu braku możliwości wodowania i wyprowadzania dużych okrętów z Elbląga. Myślał zawsze kompleksowo. Stocznia gdańska miała zadanie budować duże okręty. Tu w 1893 zwodowano korwetę o 3000 tonach wyporności; 31 maja 1893 w obecności cesarza otwarto stocznię Schichau w Gdańsku kładąc stępkę pod kreuzkorvette „Gefion”.
   Jeżeli dodamy, że Schichau w latach 1855-1945 wybudował 1634 jednostki pływające od dźwigów pływających po statki wielorybnicze czy okręty liniowe lub okręty podwodne od 1916, przy czym odbiorcami byli Rosja, Włochy, Austro-Węgry, Rumunia, Norwegia, Szwecja, Dania, Turcja, Chiny, Japonia, Anglia, Brazylia, wówczas można powiedzieć, że ludzie od Schichaua to doskonali fachowcy, świetnie prowadzeni przez szefów i ceniący swoją specjalizację. Szkoda, że tej tradycji nie udało się kontynuować...
    Kanonierka dla Rosji „Adler” zbudowana w 1889 osiągnęła 28,04 w. Była to wówczas najszybsza jednostka na świecie. W 1891 zbudował 500 statek. Zbudował 180 torpedowców. 80 kupiła Kaisermarine. Wyprodukował 1650 kotłów parowych.
   Jak powiedziano, Schichau był człowiekiem o szerokich horyzontach myślenia technicznego. Lokomotywy to drugie jego „hobby”. Miał różne typy własnej konstrukcji. Zbudował ich łącznie 3000. Pierwsza lokomotywa nazywała się „Fulda”. Budował także silniki i maszyny dla wsi, wytwarzał narzędzia i oprzyrządowanie dla młynów, gospodarki wodno-melioracyjnej, tartaków, browarów, szeroko pojętej gospodarki..
   Zbudował warsztaty naprawcze z dokiem pływającym w Pilawie w1895. Ten zakład zlikwidowano po I. wojnie światowej, otwierając stocznię remontową Schichaua we Rydze.
   Uruchomił pierwszą w Prusach odlewnię Seeschraubendampferes Elbing. Założył dla pracowników ubezpieczenia zdrowotne. W 50 lat od otwarcia firmy był tajnym radcą Komerzienrad Elbląga. [W tamtych czasach tajne radcostwa były powszechne oraz cenione; kiedy zaproponowano mu nobilitację, która była ponadto pewna, bardzo uprzejmie odmówił. Pozostaje otwartym pytanie: kiedy nobilitowano pamięć Ferdynanda, nadając tytuł synowi].
   Wówczas należał do grupy 48 najważniejszych podatników w Rzeszy niemieckiej. Dochody szacowano na 1.455 mln marek. Wielkie pieniądze przeznaczył na cele społeczne i sportowe w Elblągu. Jego dom w chwili śmierci oceniano na 30 mln mk.
   Kiedy w 1884 pożar zniszczył wiele miejsc pracy, Schichau nie zwolnił nikogo. Wprowadził natomiast nocna zmianę pracy i przeniósł część robót ze stoczni do działu maszyn parowych (wytwórni lokomotyw). Podobno do dzisiaj funkcjonuje 800 parowozów Schichaua, 540 koparek 500 statków. Dziś można nabyć sprawną jednostkę od Schichaua, po remoncie, czekającą w Bydgoszczy... Nazywa się "Jantar". Uchodzi za najstarszy polski statek pasażerski zbudowany w 1892.
   Przypomnieć także warto, że w 1912 pracowało u Schichaua 8500 robotników, czyli 12% ludności miasta.
   Po śmierci Ferdynanda w 1896 zakłady przejął zięć, inż. Konrad Henryk Ziese. Kontynuował twórczo dzieło do nagłej śmierci w 1917. Zasłużył się w budowie nowych kotłów parowych i KT. Potem nastąpił upadek w wyniku dekoniunktury. Skończyło się na zarządzie państwowym w 1929. Po 1933 budowano w Gdańsku i Elblągu okręty. Tu powstawały między innymi 94 U-booty (Gdańsk) oraz Hechty, Bibery, Molchy, Seehundy (w Elblągu).
   Po II wojnie następcą Schichau AG od 6 sierpnia 1945 jest Stocznia Nr 16 remontująca statki, budująca kutry rybackie , potem stworzono Zakłady Mechaniczne im. gen. Karola Świerczewskiego, następnie ELZAM AG i ABB ZAMECH. W Niemczech nadano jego nazwisko firmy Elbinger Schichau Seebeck stoczni w Bremerhaven , które jest synonimem jakości i niezawodności.

*****

Zaglądając do Elbląga warto popatrzeć, jak odcisnęło się piętno obecności Schichaua na mieście.

*****

Guzik liberyjny, herbowy rodziny Schichau

Guzik jednowarstwowy z ulepszonym powierzchniowo awersem. Herb nadany przez króla pruskiego. Zwraca uwagę że na tarczy dwudzielnej w słup godłami są: kotwica na srebrnym polu oraz po 3 skrzyżowane kłosy na błękitnym polu. Klejnotem herbu jest symboliczne ramię robotnika z młotem. W ten sposób spięto rolę Schichaua dla Elbląga i Prus: budownictwo stoczniowei oraz przemysłowe dla rolnictwa.

Awers: herb z obrzeżem. Rewers: wewnątrz dwóch wypukłych linii koncentrycznych napis wersalikiem *EXTRA FEIN * BERLIN. Średnica 26,41 mm, wypukłość 4,45 mm. Wysokość całkowita z uszkiem 9,82 mm. Waga 8,6 g.

Za udostępnienie guzika oraz zainteresowanie Schichauem dziękuję Zbigniewowi Zajchowskiemu z Elbląga. JW

Ocalić...

Sun, 11 Apr 2010 00:00:00 +0200

Ocalić...

Najważniejsze, aby Ich Pamięć ocalała od zapomnienia. Zasłużyli sobie na to.

Czego możemy oczekiwać od siebie, jakie wyciągnąć wnioski z tej porażającej nauki?

Nasz los jest tak kruchy niczym płomień świecy na wietrze. Byle kaprys losu i już znikamy po drugiej stronie.

Ostrzeżenie, które odebraliśmy, jest szczególne i nikt w naszym świecie takowego nie odebrał. Z pewnością już jutro pojawią się najróżnorodniejsze domniemania i przypuszczenia oraz wnioski – w tym i takie, na wodzie pisane – od najwyższej klasy specjalistów po wróżących z fusów.

Doświadczenie mówi nam w największym skrócie o tym, że trzeba zawsze pamiętać o drugim człowieku, o jego dokonaniach. Nie oceniać zbyt pochopnie, bo tak mówią inni na co dzień czy na przykład łaknące newsów i sensacji media. Każdy z nas jest przecież uwikłany w syndrom sprzeczności, w których żyje. I każdy z nas potrafi jakoś dawać sobie z tym radę.

Drugi człowiek i jego dzieło to niczym zapomniana, stara księga. Tak długo jest tylko jednostką biblioteczną, póki do niej nie zajrzymy. Trzeba więc tam zaglądać. Bowiem i o nas też kiedyś być może następcy będą chcieli się tak czy inaczej wypowiadać, oceniać, ważyć, klasyfikować...

Powinno nam bardzo zależeć na tym, aby ta ocena była dla nas pomyślna. Dlatego odłóżmy na stronę złudne wartościowania ideologiczne i oceniajmy wyłącznie czystość intencji. To wcale nie jest zresztą łatwe. Wynika jednak z całości, z naszej przyjętej i konsekwentnie realizowanej linii życia.

Służba drugiemu człowiekowi jest tą szczególną i nadrzędną wartością, dla której trzeba i należy pracować.

Ocalmy zatem od zapomnienia Ich oraz siebie.

Guzik Legionów Polskich 1.4.6

Sun, 04 Apr 2010 00:00:00 +0200

Guzik Legionów Polskich