Polskie Ligi Morskie - ocalic od zapomnienia

Ciekawostka orbikulologiczna z polskiej Marynarki Wojennej

Mon, 19 Dec 2011 00:00:00 +0100

W naszej nieopublikowanej pracy Symbolika marynarskiego munduru prezentujemy znakomite zdjęcie portertowe adm. Wiktora Czerokowa, Rosjanina, dowódcy polskiej Marynarkli Wojennej (1950-53), który nosi guziki Kriegsmarine. Zresztą to zdjęcie można będzie również zobaczyć w ebooku Guziki polskiej Marynarki Wojennej 1918-2008, która już wkrótce będzie dostępna na rynku.

Nie było dla mnie żadnym odkryciem, że marynarze bardzo długo nosili poniemieckie sorty mundurowe, o czym w Symbolice napisałem. Uważałem jednak, że ten okres skończył się około roku 1950. Pomyliłem sie,

Ostatnio przeglądając zasoby fotograficzne u Juliana Skelnika natrafiłem na kolejny dowód z późniejszego okresu. Tym razem mamy do czynienia z oficerem, który nosi guziki Kriegsmarine na płaszczu. Powody, dla których tak się działo, należy szukać we wspomnianym ebooku.

Dziękuję mojemu Przyjacielowi Julianowi za możliwość pokazania owego zdjęcia.

Józef Wąsiewski

Guzik rumuński z I wojny światowej (nr 3)

Sat, 17 Dec 2011 00:00:00 +0100

Guzik miedziany, półkolisty, gruby, awers gładki. Zawalcowane ślady przebicia ucha na gładkim awersie . Awers z napisami małymi, jednomiarowymi (typ ucha liternictwa: grotesk): BUÇURESÇI *A M *. Uwaga: Gwiazdki rozdzielające napis są małe, niekształtne. Ucho z mostkiem. Brzeg guzika od spodu obrobiony, by nie ciął munduru. Średnica 21,3 mm. H = 5,4 mm. Grubość blachy 1,5 mm. Ten egzemplarz znalazł się w ogniu, z tego powodu napisy są znacznie słabiej widoczne.

Józef Wąsiewski

Guzik rumuński z I wojny światowej (Nr 2)

Sat, 17 Dec 2011 00:00:00 +0100

Guzik miedziany, półkolisty, gruby, awers gładki. Rewers z napisami małymi, jednomiarowymi (typ liternictwa: grotesk): BUCURESTI *A M *. Uwaga: Gwiazdki rozdzielające napis są małe, niekształtne.

Ucho z mostkiem; ślady przebicia na gładkim awersie. Brzeg guzika od spodu obrobiony, by nie ciął munduru. Średnica 22 mm. H = 5,2 mm. Grubość blachy 1,3 mm.

Józef Wąsiewski

Guziki wojskowe w imperium rosyjskim

Mon, 25 Jul 2011 00:00:00 +0100

Wyobrażenie na rosyjskich imperialnych guzikach wojskowych nie pojawiło się przypadkiem a ni pod chwilą jakichś emocji. Było wynikiem burzliwych zmian toczących się w wojskach sąsiadów, co rzutowało także na Rosjan.

Symbolika wyrażana na rosyjskich guzikach wojskowych ściśle wiąże się z całym złożonym procesem pojawiania się i przypisywania różnych emblematów rodzajom sił zbrojnych. Ściślejsze będzie stwierdzenie, że w związku z koniecznością reformowaniem starego systemu, pojawianiem się nowych struktur, nazewnictwem a także numeracją jednostek wojskowych –jak to dzisiaj mówimy a wówczas pułków czy jak kto woli regimentów, batalionów, czasem dywizji – guziki zaczęły dookreślać, skąd żołnierz pochodzi.

Wszystko zapoczątkował Piotr I, ale przemiany nabrały tempa w latach 1808-1812. W najogólniejszym sensie rozpoczęto od wprowadzenia czako wzorowanego na francuskim, z którym Rosjanie zapoznali się latem 1807 roku. W maju 1808 zarządzono produkcję czako dla piechoty.

Szesnastego kwietnia 1808 w pułkach ciężkiej piechoty gwardii wprowadzono czako z miedzianymi herbami lub jak pisze Nizowski „orłami”. Orły dwugłowe miały opuszczone w dół skrzydła. W szponach trzymały wieniec laurowy i pęk błyskawic.[Porównaj: orły „napoleońskie”]. Orzeł na małej tarczy na piersi miał herb Moskwy. Oficerowie i podoficerowie artylerii gwardii mieli inny emblemat: orła dwugłowego „siedzącego na dwóch skrzyżowanych armatach, pod którymi leżały pociski artyleryjskie”.

Żołnierze batalionu saperów lejbgwardii powstały w grudniu 1812 nosili na czako herb gwardii uzupełniony dwoma „skrzyżowanymi toporami”.

Grenadierzy w armii cesarskiej pojawili się w końcu XVII wieku by zniknąć w 1763 podobnie jak w innych armiach, ale płonący granat lub bomba przetrwały jako emblemat grenadierów lub artylerzystów i jest tak w wypadku np. Włochów do dzisiaj. Nazwa nadal była stosowana. Również w celach informacyjnych a nie systematycznego opisu podamy, że latem 1808 rosyjscy grenadierzy otrzymali na czako granaty o trzech płomieniach; piechota – o jednym płomieniu.

Ważne z naszego punktu widzenia jest to, że w konsekwencji Kongresu Wiedeńskiego (1815) nastąpił kolejny rozbiór ziem polskich i powstało Królestwo Polskie podległe Rosji na zasadach unii osobistej. W jego konsekwencji armia polska (oficerowie) nosiła między innymi guziki wzorowane na francuskich z dwoma labrami a żołnierze – guziki bez labrów. Przypomnienie jest o tyle istotne, że Rosjanie sami powołują się na znaczący wpływ symboliki stosowanej w polskiej armii, która zaowocowała zmianami wprowadzonymi w 1829 roku. Rosjanie dobrze znali polską symbolikę służąc w sztabie księcia Konstantego, w gwardii litewskiej czy korpusie litewskim. Chodzi o guziki z numerami dla pułków piechoty, guziki dla artylerzystów ze skrzyżowanymi armatami itp.

Symbole z czako „zeszły” później na guziki.

W październiku 1829 ukazał się dekret „O numerach i herbach na czako i guzikach mundurowych piechoty”, który zalecał wprowadzić orły w 1830 na czako oraz guziki z numerami pułków według załączonego wykazu 100 jednostek.
Guziki z numerami 1–30 nosiły także pułki jegrów (strzelców).

Do 1862 roku zaczęło obowiązywać na szczeblu centralnym oraz dla urzędników cywilnych wydziałów ministerstwa sześć dalszych zarządzeń w sprawach mundurowych w tym związanych z guzikami.

Po powstaniu polskim 1830-31 zmieniono umundurowanie rozwiązanego i przeformowanego Korpusu Litewskiego w 6. Korpus Piechoty. W 1833 zlikwidowano liczne jednostki. Z 33 DP składających się ze 194 pułków pozostało 30 dywizji liczących 110 pułków. W każdej dywizji piechoty były po dwa pułki piechoty i strzelców.
W konsekwencji w ciągu 1833–34 roku przestano używać guzików z cyframi powyżej 42.

Kolejna wielka zmiana nastąpiła w 1856 roku. Wprowadzono nową przejrzystą numerację pułków. Cyfry 1–16 otrzymali grenadierzy a 1–84 –piechota.

Wymienione uwagi to oczywiście tylko najogólniejszy zarys pokazujący jak trudno ściśle przypisać określony guzik do określonej jednostki.

     Rosjanie (podobnie zresztą tak Niemcy) mundurowali praktycznie wszystkie służby cywilne i wiele z nich miało swoje własne, interesujące guziki.

     Załącznik
W ukazie wydanym październiku 1829 „O numerach na herbach kiwerowych i guzikach mundurowych w piechocie” znajdujemy wcześniej wskazany pierwszy wykaz rosyjskich jednostek.

1.   1. Pułk Morski
2.   2. Pułk Morski
3.   3. Pułk Morski
4.   4. Pułk Morski
5.   Księcia Wilhelma Pruskiego
6.   Księcia Karola Pruskiego
7.   Rewelski
8.   Estladzki
9.   Staroingermanlandzki
10.   Nowoingermanlandzki
11.   Feldmarszałka księcia Kutuzowa-Smoleńskiego
12.   Wielkołucki
13.   Newski
14.   Sofijski
15.   Narewski
16.   Koporski
17.   Biełozierski
18.   Ołoniecki
19.   Szlisselsburski (Spr pisownię)
20.   Ładożski
21.   Archangelogorodskij
22.   Wołogodzki
23.   Kostromski
24.   Halicki
25.   Muromski
26.   Niżniegorodski
27.   Nizowski
28.   Symbirski
29.   Tricki
30.   Penzeński
31.   Tambowski
32.   Saratowski
33.   Feldmarszałka księcia Wellingtona
34.   Mogilewski
35.   itebski
36.   Połocki
37.   Feldmarszałka hrabiego Dybicz-Zabałkanskiego
38.   Połtawski
39.   Aleksopolski
40.   Kremieńczudzki
41.   Elecki
42.   Sewski
43.   Briański
44.   Orłowski
45.   Kurski
46.   .Starooskolski
47.   Rylski
48.   Woroneski
49.   Włodzimierski
50.   Suzdalski
51.   Feldmarszałka hrabiego Sakena
52.   Jarosławski
53.   Moskiewski
54.   Butyrski
55.   Borodinowski
56.   Tarutiński
57.   Riazański
58.   Rjażski
59.   Belewski
60.   Tulski
61.   Wiacki (od lutego 1830 – 62.
62.   Kazański ( od lutego 1830 – 61.
63.   Permski (od lutego 1830 –64.
64.   Ufimski )od lutego 1830 – 63.
65.   Jekaterynburski
66.   Tobolski
67.   Tomski
68.   Koływański
69.   Kamczacki (od lutego 1830 –72.
70.   Ochocki (od lutego 1830 –71.
71.   Jakucki (od lutego 1830 –70.
72.   Selengiński (od lutego 1830 –69
73.   Azowski
74.   Dnieprowski
75.   Ukraiński
76.   Odeski
77.   Krymski
78.   Sewastopolski
79.   Kozłowski
80.   Naszeburski
81.   Kuryński
82.   Apszeroński
83.   Tyfliski
84.   Feldmarszałka hrabiego Paskiewicza-Erewańskiego
85.   Tengiński
86.   Nawagiński
87.   Karabandzki
88.   Mingrelski
89.   Wyborski
90.   Pietrowski
91.   Nejszlotski
92.   Wilmanstrandzki
93.   Drzeski
94.   Białostocki
95.   Litewski
96.   Wileński
97.   Wołyński
98.   Miński
99.   Podolski
100.   Żytomierski.

W opracowan iu wykorzystano między innymi fundamentalną pracę Andrzeja Nizowskiego Russkije formiennyje pugowicy 1797-1917, Moskwa 2008.

Józef Wąsiewski

Guzik szklany, płasko-wypukły z metalowym obrzeżem oraz rewersem

Tue, 21 Jun 2011 00:00:00 +0100

Wiek XIX zapewnia miłośnikom guzików niezwykłe mnóstwo przeżyć badawczych, zarówno wielkich trudności w doprecyzowaniach jak również z zasady w naszym wypadku niesamowitych wrażeń estetycznych. Bez wielkiej przesady można nie tylko stwierdzić, ale i przekonać się naocznie, że większość guzików cywilnych to doprawdy znakomite miniaturowe dzieła sztuki.

Niezwykle trudno przychodzi ocenić różnicę w ostatecznym wykończeniu guzika realizowanego mechanicznie od takiego, na którym dekoracja jest wprowadzona podczas procesu kończenia produkcji. Detale w tej kwestii będą podejmowane przy innych, adekwatnych okazach.

W wypadku prezentowania guzików stosować będziemy polskie nazewnictwo. Wydaje się, iż przytaczanie określeń stosowanych przez autorów amerykańskich lub angielskich stosowanych w ich literaturze do ich opisu mogłoby znacząco zaciemniać percepcję tekstu.

Guzik szklany, płasko-wypukły z metalowym obrzeżem oraz rewersem. Damski, ozdobny, przeznaczony raczej dla wyjściowych cięższych strojów bogatszych pań.

Awers: w mosiężnym, zdobnym pierścieniu łączącym części guzika znajduje się szklane, płasko-wypukłe zdobienie z pierścieniem technologicznym na brzegu, ułatwiającym montaż technologiczny elementów. Sposób dekoracji wskazuje na produkcję z pierwszych lat XX wieku. Polega ona na tym, że na lepką masę szklaną obsypano drobniutkimi opalizującymi ciemnobordowo fragmentami, na którą narzucono różnej wielkości drobiny opalizującego szkła (macicy perłowej) oraz kawałki szkła szarego. Całość została zamknięta szkłem przejrzystym, wklęsło-wypukłym z natryskanym dwubarwnym wzorem geometrycznym, jakby ciemnej barwy piasku pustyni, w centrum przechodzącej w czerń. Po ponownym rozgrzaniu całości do wnętrza dodano masy szklanej i ostatecznie uformowano ozdobę, prawdopodobnie wówczas tworząc na obrzeżu minimalny wspomniany pierścień technologiczny. Guzik odbija światło, dając interesujące refleksy.

Szkło łączy wspomniany pierścień na obrzeżu, zaciśnięty na płaskim awersie stalowym, malowanym na czarno. Ucho typu Omega. W centralnej części rewersu bliżej obrzeża okrąg z wytłoczonych kropek. Brak cech producenta. Zadrapanie na powierzchni awersu.

Wymiary: Średnica 26,2 mm; waga 5,7 g.

Guzik szklany, płasko-wypukły z metalowym obrzeżem oraz rewersem, mały

Tue, 21 Jun 2011 00:00:00 +0100

Guzik szklany, płasko-wypukły z metalowym obrzeżem oraz rewersem. Damski, ozdobny, przeznaczony raczej dla wyjściowych cięższych strojów bogatszych pań.

Guzik identycznie wykonany jak (patrz wpis). Różnica: rewers konidialny, stalowy, malowany. Ucho utworzono z uwypuklonej i przebitej części rewersu. Guzik nie do zapinania. Kilka zadrapań na powierzchni awersu.

Wymiary: średnica 18 mm; waga 2,2 g.

Obydwa guziki ze zbioru Piotra Rybickiego.

Józef Wąsiewski

Francuski guzik Napoleoński z nr 49

Sat, 18 Jun 2011 00:00:00 +0100

Guzik Napoleoński nr 49

Francuski guzik oddziałów mieszczańskich i nieregularnych Rodan

Sat, 18 Jun 2011 00:00:00 +0100

Guzik mosiężny, minimalnie łukowaty, wykonany metodą stemplowania. Pole guzika gładkie. W centrum napis wersalikami RHÔNE (Rodan) opasany grubą, wypukłą linią za którą symetrycznie rozłożono napis wersalikami mniejszego stopnia kroju na okręgu LIBERTE ORDRE PUBLIC. Wypukła linia została umieszczona na samym obrzeżu.

Prawdopodobnie guzik z oddziałów mieszczańskich lub nieregularnych z lat 1830–1846. Guziki te były tłoczone w białym metalu oraz w mosiądzu. Na rysunku guziki mają średnicę 24 mm.

Rewers gładki, wyraźne ślady toczenia. Ucho rozerwane. Widać, że przylutowano grubą kształtkę, w której wywiercono otwór do przyszycia.
Średnica 17,2 mm. Waga 2 g.

Można przypuszczać, że opisywany guzik należy do służby (służb) sprawującej (sprawujących) nadzór nad tą ważną wówczas i dzisiaj arterią wodną.

[Przed powstaniem linii komunikacji lądowych, Rodan odgrywał nader istotna rolę jako oś transportu oraz handlu, łącząc Arles, Avignon, Valence, Vienne i Lyon z portami na M. Śródziemnym: Foss, Marsylię i Sète. Kiedyś podróż barką Rodanem zajmowała trzy tygodnie, współcześnie trwa ona trzy dni. Rodan obecnie zaklasyfikowano jako drogę wodną V klasy od ujścia Saône do morza. Dzięki skanalizowanej Saône, z Rodanu można dotrzeć drogą wodną do Villefranche-sur-Saône, Mâcon oraz Chalon-sur-Saône. Mniejsze jednostki CEMT pierwszej klasy mogą dalej płynąć do Marny, Mozeli oraz Renu.
Rzeka ma szybki prąd wynoszący 10 km na godzinę. Przeciętnie przepływa tam 1,719 m3 w ciągu sekundy; maksymalnie 13 000 m3/ sek. ].

Józef Wąsiewski

Francuski guzik Napoleoński z nr 25

Sat, 18 Jun 2011 00:00:00 +0100

Guzik Napoleoński z nr 25

Guzik mundurowy brytyjski RWAFF

Sun, 17 Apr 2011 00:00:00 +0100

RWAFF – Królewskie Zachodnio Afrykańskie Siły Pogranicza złożone w wielu batalionów powołało brytyjskie Biuro Kolonialne w roku 1900. Zamierzano rozlokować je w koloniach brytyjskich Afryki Zachodniej. Decyzję w tej kwestii podjęto w metropolii w roku 1897 ze względu na wzrost zainteresowań ekspansją kolonialną Francji na terenach graniczących z Północną Nigerią. Zadnie zorganizowania nowej lokalnej struktury wojskowej powierzono pułkownikowi F.D. Ludagrowi. Przybył do Nigerii w 1898.W roku następnym komitet międzywydziałowy polecił mu zorganizować przeprowadzić połączenie wszystkich brytyjskich sił kolonialnych w Afryce Zachodniej w RWAFF.

W roku 1900 w skład RWAFF wchodziły: 3 bataliony w Północnej Nigerii, 2 bataliony w Południowej Nigerii, 1 batalion na Złotym Wybrzeżu, 1 batalion w Sierra Leone i 1 kompania w Gambii.

Po roku 1908 W Północnej Nigerii w skład sił RWAFF wchodziły dwa bataliony piechoty, dwie baterie artylerii i kompania saperów. W tym czasie bataliony piechoty liczyły etatowo 1200 żołnierzy, bateria artylerii 175 żołnierzy a kompania saperów – 46. Służyło tam 217 oficerów, podoficerów oraz specjalistów. Później zorganizowano jednostki strzelców górskich. Broń etatowa żołnierzy to karabinki automatyczne Martini-Enfield kal. 0.303, oraz szybkostrzelne haubice transportowane jucznie QF kalibru 2,25 cala.

W trakcie istnienia WAFF obowiązywał jeden wzór munduru paradnego. Był barwy khaki z czerwonym fezem. Szkarłatne mundury żuławów miały żółte obszycia oraz czerwone szerokie szarfy. Jednostki artylerii ubierały niebieskie kurtki mundurowe z żółtym szamerunkiem, natomiast saperzy czerwone z niebieskim szamerunkiem. Afrykańscy chorążowie wyróżniali się żółtym szamerunkiem na piersi. Ich emblematem noszonym na fezie stanowiła palma. Do mundurów polowych barwy khaki typu szorty , pulowerów i sztylp nosili okrągłą kilmarnocką czapkę. Przypomina ona stożek ścięty, noszony często bardzo zdecydowanie na bakier, znacznie bardziej fantazyjnie niż wśród żołnierzy polskich lub rosyjskich; podtrzymywany podpiną pod brodą.

Oficerowie brytyjscy nosili mundury z serży tekstylnej lub mundur drelichowy wraz z hełmami tropikalnymi, później miękkimi kapeluszami używanymi podczas inspekcji oraz do munduru polowego. Mundur biały, oficjalny miał stojący kołnierz i był wkładany podczas ceremonii wieczorowych (reprezentacyjnych) wraz szeroką błękitną szarfą przewidzianą dla artylerzystów oraz w barwach batalionów dla pozostałych oficerów.

Wkrótce mundur ten zamieniono z powodu ruchów wolnościowych, by nie identyfikował się z obcymi rządami kolonialnymi. (Od roku 1911 teren Nigerii wszedł do Francuskiej Afryki Zachodniej). Autonomia miała mundury ciemnozielone z wysokimi stojącymi kołnierzami, czapkę z daszkiem oraz kolorowe spodnie. W Ghanie (wcześniej Złote Wybrzeże) przyjęto dla mundurów brytyjskich barwy szkarłatne oraz niebieskie.
Podczas I. wojny światowej RWAFF rozpoczęła działania podczas okupacji Kamerunu przez Niemcy. Nabrali niezbędnego doświadczenia podczas kampanii 1914/15, walcząc w trudnym terenie, pokonując zawzięty opór, co uczyniło z nich cenne wzmocnienie dla sił wojskowych metropolii walczących z Niemcami w Afryce Wschodniej, tymi, którymi dowodził gen Paul von Lettow-Vorbeck. Jeden batalion z pułku Złotego Wybrzeża przybył w 1916 roku wkrótce dołączył do czterech batalionów Pułku Nigeryjskiego. Wszystkie jednostki aktywne działały na tym teatrze wojny do roku 1918. W sumie walczyły:

•   Nigeryjski Pułk Królowej – 9 batalionów
•   Pułk Złotego Wybrzeża – 5 batalionów
•   Królewski Pułk Sierra Leone – 1 batalion
•   Pułk Gambijski – 2 kompanie.

   Jednostki RWAFF odznaczyły się w bojach:
•   Kamina
•   Duala
•   Garua w Kamerunie
•   Banyo w Kamerunie
•   Behobeho
•   Nyangao
•   Kamerun (1914–16)
•   Afryka Wschodnia (1916-1918).

W roku 1939 RWAFF przeniesiono pod względem politycznego kierownictwa z Biura Kolonialnego do Biura Wojny. Dowodził nimi generał George Giffard (Naczelny Dowódca Afryki Zachodniej). Siły RWAFF stały się rezerwuarem kadr do formowania 81. oraz 82. Dywizji Zachodnioafrykańskiej. Obydwie dywizje służyły podczas II. wojny światowej w Somalii włoskiej, w Abisynii oraz w Burmie.

W roku 1947 ponownie nadzór nad RWAFF przejęło Biuro Kolonialne.
Po wojnie siły RWAFF składały się z Pułku Nigeryjskiego (pięć batalionów, które stacjonowały w Ibadan, Abeokuta, Enungu oraz dwa w Kaduna wraz z polową baterią artylerii oraz kompanią polową saperów ; z Pułku Złotego Wybrzeża oraz pułku Sierra Leone (wraz z kompania w Gambii).

Królowa Elżbieta II wizytując Nigerię w 1956 roku nadała pułkowi Nigeryjskiemu tytuł „Nigeryjski Pułk Królowej”.
Od 1901 do 1938 dowódca RWAFF nosił tytuł Inspektor Generalny. Od roku 1945 zmieniono tytuł na Pułkownik Komendant.

                    Inspektorzy generalni:
•   Brygadier G.V. Kembell 1901–1905
•   Pułkownik dyplomowany Thomas Morland 1905–1909
•   Generał major sir Percival Spearman Wilkinson 1909–1913
•   Pułkownik dyplomowany C.M. Dobbell 1913–1914
•   Wakat 1914–1920
•   Pułkownik A.H.W. Haywood 1020–1924
•   Pułkownik R.D. F. Oldman
•   Pułkownik S.S. Butler 1926–1930
•   Wakat 1930–1932
•   Brygadier C.C. Norman 1932–1936
•   Generał sir George Giffard 1936–1938
•   Wakat 1938–1945 (te funkcje sprawował Naczelny Dowódca Dowództwa Afryki Zachodniej
                     Pułkownicy Komendanci:
•   Generał sir George James Giffard 1945–1954
•   Brygadier Charles Roger Alan Swynnerton 1954–1958
•   Generał sir Lashmer Gordon Whistler 1958–1960.
   Patronat na RWAFF sprawowali:
1928 marszałek polny Jerzy V
1936 marszałek polny Edward VIII
1936 marszałek polny Jerzy VI
1953 Elżbieta II.

Rozwiązanie RWAFF w związku z uzyskaniem niepodległości przez kolonie. W roku 1957 Ghana Pułk Złotego Wybrzeża został odłączony od RWAFF by utworzyć Ghański Pułk Piechoty w niepodległym kraju. RWAFF ostatecznie rozwiązano w roku 1960, kiedy uzyskały niepodległość dotychczasowe kolonie brytyjskie: Nigeria, Sierra Leone, i Gambia. Składowe RWAFF stworzyły podstawy nowych sił zbrojnych w nowo powstałych krajach.

Literatura:
A.Haywood, F.A.S. Clarke, The History of the Royal West African Frontier Foresc, Aldershot, Gale & Polden 1964
„Militarty Reporty of Northern Nigeria”; publikacja War Office 1908.

* * *
Można czasami napotkać na emblemat z tworzywa RWAFF, do mocowania na berecie. Emblemat przedstawia symbol RWAFF: złotą palmę, stojącą na fragmencie lądu. Pod palmą na wstędze napis wersalikami RWAFF. Wyprodukowany przez A. Stanley;’a & Sons Walsall. Ma wymiary: wysokość 33 mm. Największa szerokość 26 mm. Żołnierze RWAFF nosili na mundurach naszywki naramienne w postaci czarnej tarczy z wyhaftowanym złotymi nićmi obrzeżem oraz palmą i pod palmą napisem RWAFF.

Guziki RWAFF

Występują w trzech wielkościach poczynając od 22 mm. Jak można wyczytać z źródłach brytyjskich, pod koniec (?) II wojny światowej Wielka Brytania w ramach oszczędności wojennych wprowadzała na masową skalę guziki wytwarzane z mas plastycznych. Podobne zjawisko występowało znacznie wcześniej w Niemczech. Mundury polskich marynarzy na Zachodzie w ten sposób utraciły część obszycia rękawów.

Znane nam inne guziki RWAFF charakteryzuje gładkie pole. Plastik tworzywa jest często „brudny”, a w Royal Navy lub Royal Air Force – czarny.

Guzik z jasnobrązowego tworzywa w części centralnej awersu z ciemniejszym tłem w głębi. Awers: pole guzika szrafowane liniami poziomymi kończy się na wypukłym obrzeżu. (W Polsce oznacza to heraldycznie barwę niebieską). W centrum palma na małym pagóreczku. Pod palmą łukowato w stosunku do obwodu ułożony napis wersalikami R.W.A.F.F, ostatnia litera bez kropki.
Rewers: wtopione ucho mosiężne. Brak sygnatur. Prawdopodobnie wytworzony w początkowym okresie II wojny, lub stosowany już w międzywojniu. Średnica: 16,6 mm. H = 6,3 mm. Waga: 1,3 g.

Opracowano na podstawie Wikipedii oraz materiałów brytyjskich.

W szczególności dziękuję Jerzemu Słabuszewskiemu za ów egzemplarz guzika oraz mojej córce Patrycji z Edynburga za przeprowadzoną tamże kwerendę.

Józef Wąsiewski